Yang Sheng gaat verder dan lichamelijke gezondheid alleen. Het draait om het voeden van het leven in de breedste betekenis: het bewaren van onze vitaliteit, het ontwikkelen van harmonie tussen lichaam en geest en het cultiveren van eigenschappen zoals sereniteit, helderheid en wijsheid.
Deze visie ontstond binnen de bredere Chinese cultuur en draagt invloeden van het Daoïsme, het Boeddhisme en het Confucianisme. Ook binnen de ontwikkeling van de interne alchemie vinden we deze verschillende invloeden terug. Neidan verenigde onder meer vroege Daoïstische meditaties, ademhalingsoefeningen, alchemistische beeldtaal en methoden om het leven te voeden.
De toepassing van Yang Sheng kan algemeen op drie niveaus worden bekeken:
- vermijden wat ons schaadt;
- leven op een manier die gezondheid en welzijn ondersteunt;
- activiteiten beoefenen die onze gezondheid en innerlijke ontwikkeling actief versterken.
Om te begrijpen wat ons schaadt of juist voedt, moeten we eerst kijken naar de basis waarop het leven rust. Binnen de Chinese tradities wordt die basis vaak beschreven aan de hand van de Sanbao: de drie schatten Jing, Qi en Shen.
Drie aspecten van één leven
Jing, Qi en Shen worden vaak afzonderlijk vertaald als essentie, levensenergie en geest. Dat is behulpzaam, maar kan ook de indruk wekken dat het om drie volledig losstaande substanties gaat.
Binnen de Chinese geneeskunde en de Daoïstische cultivatietradities zijn ze juist nauw met elkaar verbonden. Ze kunnen worden gezien als verschillende verschijningsvormen van hetzelfde levensproces.
Een klassieke vergelijking is die met ijs, water en damp. IJs is relatief compact en materieel, water beweeglijker en damp steeds ijler. Het blijven echter verschillende toestanden van dezelfde werkelijkheid.
Zo vertegenwoordigt:
- Jing de meest geconcentreerde en vormgevende dimensie;
- Qi beweging, functie en transformatie;
- Shen bewustzijn, helderheid en richting.
Dit betekent niet dat Jing letterlijk verandert zoals ijs dat smelt. Het is een model om te begrijpen hoe substantie, functie en bewustzijn elkaar voortdurend beïnvloeden.
Jing: de basis en blauwdruk
Jing 精 wordt meestal vertaald als essentie. Het vormt de diepere basis voor groei, ontwikkeling, voortplanting, herstel en veroudering.
Een van mijn leraren omschreef Jing ooit als de blauwdruk van het lichaam: de fundering waarop de verdere ontwikkeling van het organisme rust.
Binnen de Chinese geneeskunde wordt onderscheid gemaakt tussen:
- Xiantian Jing: de voorhemelse of prenatale essentie die we van onze ouders ontvangen;
- Houtian Jing: de nahemelse of postnatale essentie die gedurende het leven wordt ondersteund door voeding, ademhaling, rust en levenswijze.
De voorhemelse essentie bepaalt mede onze oorspronkelijke constitutie. Zij kan niet eenvoudig opnieuw worden aangemaakt of vervangen. Dat betekent echter niet dat onze gezondheid volledig vooraf vastligt. De manier waarop we met onze reserves omgaan, hoe snel we deze verbruiken en hoe goed we ze vanuit de nahemelse bron ondersteunen, blijft wel degelijk beïnvloedbaar.
Daarom is constitutie nooit alleen wat ons bij de geboorte is meegegeven. Zij bestaat eveneens uit de actuele toestand van onze Qi, ons Bloed, onze lichaamsvloeistoffen en de verhouding tussen Yin en Yang.
Voeding levert een belangrijke bron voor de vorming van nahemelse Qi en essentie. Slaap schept vervolgens de voorwaarden waarin activiteit kan terugkeren naar rust en waarin het lichaam kan verzamelen en opslaan. Liu Lihong noemt slapen daarom de grote terugkeer naar de wortel: tijdens de slaap wordt Yang Qi teruggehaald en in de Yin-regio’s opgeslagen.
Voeding en slaap zijn dus geen oppervlakkige lifestylefactoren. Ze bepalen mee hoeveel materiaal en herstellend vermogen het lichaam beschikbaar heeft.
Qi: de beweging van het leven
Waar Jing de geconcentreerde basis vormt, vertegenwoordigt Qi de beweging en werkzaamheid ervan.
Qi verwarmt, beweegt, transformeert, beschermt, draagt en verbindt. Het is datgene waardoor de mogelijkheden die in Jing besloten liggen daadwerkelijk tot functie kunnen komen.
De Huang Di Nei Jing Su Wen beschrijft hoe één Qi aan de basis ligt van verschillende fasen van generatie, verspreiding, lichamelijke vorming en verandering. Wanneer Qi begint te bewegen, ontstaat generatie en transformatie; wanneer zij zich verspreidt, ontstaat lichamelijke vorm. Ondanks de verschillende verschijnselen is de Qi die eraan ten grondslag ligt één.
Qi vormt daarmee de dynamische verbinding tussen Jing en Shen.
Jing zonder voldoende Qi blijft als potentieel dat niet volledig tot uitdrukking kan komen. Shen zonder voldoende Qi mist de kracht om zich helder en stabiel te manifesteren.
Shen: helderheid, bewustzijn en richting
Shen wordt meestal vertaald als geest, spirit of bewustzijn. Het verwijst onder andere naar onze helderheid, aanwezigheid, waarneming, emotionele stabiliteit en het vermogen om richting te geven aan ons handelen.
Binnen de geneeskundige traditie wordt gezegd dat het Hart de Shen bewaart. De Nieren bewaren Jing. De relatie tussen Hart en Nieren weerspiegelt daardoor ook de relatie tussen geest en essentie, Vuur en Water en het hogere en lagere aspect van het menselijke systeem. In een harmonieuze toestand daalt het Hartvuur af en stijgt het Nierwater op, zodat beide elkaar ondersteunen.
Shen staat daarbij niet los van het lichaam. Bewustzijn heeft een lichamelijke basis nodig om zich stabiel te kunnen uitdrukken.
In een commentaar bij de Su Wen omschrijft Wang Bing de Shen zelfs als een transformatieproduct van Jing Qi.
Andersom beïnvloedt de toestand van Shen ook de Qi en Jing. Een rustige en heldere geest helpt Qi verzamelen. Een voortdurend rusteloze geest verspreidt Qi en belast uiteindelijk de diepere reserves.
We kunnen de relatie daarom schematisch als volgt voorstellen:
Jing geeft Qi een basis. Qi geeft Shen draagkracht. Shen geeft Qi richting en helpt Jing te bewaren.
De drie schatten vormen geen eenrichtingsverkeer, maar een onderling afhankelijk geheel.
Wat verbruikt onze reserves?
Yang Sheng richt zich niet alleen op het verzamelen en versterken van Jing, Qi en Shen. Het vraagt ook dat we leren herkennen waardoor zij worden verspreid of uitgeput.
Overmatige seksuele activiteit, chronisch slaaptekort, langdurige overbelasting, excessief alcohol- en drugsgebruik en voortdurende overstimulatie kunnen onze reserves aantasten. Ook emoties spelen hierin een belangrijke rol.
Dat betekent niet dat emoties ongezond zijn. Emoties behoren tot het normale functioneren van de mens. Problemen ontstaan vooral wanneer zij extreem, langdurig of volledig ongecontroleerd worden.
De Su Wen stelt bijvoorbeeld:
“Wanneer iemand angstig is, trekt de essentie zich terug.”
Het bijbehorende commentaar verbindt dit met de Nieren en het beschadigen van de essentie.
Elders wordt beschreven hoe gewelddadige of extreme emotionele ervaringen de Jing Qi kunnen beschadigen en hoe uitputting daarvan uiteindelijk ook de lichamelijke vorm aantast.
De bedoeling is niet om emoties te onderdrukken, maar om te voorkomen dat ons gehele systeem er langdurig door wordt meegesleurd.
Bewaren én verfijnen
Binnen de dagelijkse beoefening van Yang Sheng ligt de nadruk in eerste instantie op het beschermen, aanvullen en harmoniseren van de drie schatten.
Binnen de Daoïstische interne alchemie gaat men nog een stap verder.
Neidan is niet alleen een filosofisch denkmodel, maar een proces van zelfontwikkeling en transformatie van lichaam en geest. De traditie kent verschillende scholen en methoden en mag daarom niet als één uniforme discipline worden voorgesteld.
In het klassieke driestadiummodel wordt gewerkt met:
- Lianjing huaqi — Jing verfijnen en transformeren tot Qi;
- Lianqi huashen — Qi verfijnen en transformeren tot Shen;
- Lianshen huanxu — Shen verfijnen en terugkeren naar leegte.
Voorafgaand aan deze fasen wordt eerst de fundering gelegd. In het door mij eerder beschreven model staat deze voorbereidende periode in het teken van het aanvullen van Jing, Qi en Shen in hun oorspronkelijke vorm. Pas daarna begint het eigenlijke verfijningsproces.
Tijdens de tweede fase wordt Shen verzameld en gestabiliseerd, zodat Qi niet voortdurend verspreidt. Dit laat opnieuw zien dat de drie schatten niet los van elkaar kunnen worden gecultiveerd.
De laatste fase richt zich op het verfijnen van Shen en het terugkeren naar leegte: een toestand waarin de gebruikelijke scheiding tussen het relatieve en het absolute wordt overstegen.
Deze alchemistische stadia moeten niet worden gelezen als een simpele biologische formule. Het zijn cultivatiemodellen uit specifieke tradities, met hun eigen beeldtaal, trainingsmethoden en overdrachtslijnen. Hun bredere betekenis is echter helder: gezondheid ontstaat niet alleen door meer energie te verzamelen, maar door onze essentie, levensfuncties en geest steeds beter op elkaar af te stemmen.
Context bepaalt de betekenis
Bij het bestuderen van Chinese terminologie is context essentieel. Woorden die in het Latijnse alfabet hetzelfde worden geschreven, kunnen in het Chinees verschillende karakters en betekenissen hebben.
Zo is Jing 精, de essentie uit Jing–Qi–Shen, niet hetzelfde woord als Jing 經 in Jing Mai 經脈.
Het karakter 經 verwees oorspronkelijk naar de verticale scheringdraden van een weefgetouw en ontwikkelde betekenissen als doorgaan, verticale structuur en dragende hoofdstructuur. Vanuit die betekenis werd het gebruikt voor de hoofdkanalen van het lichaam.
De overeenkomst in uitspraak mag dus niet leiden tot een vermenging van Jing als essentie en Jing als kanaal of dragende structuur.
Ook termen als Xiantian Jing, Houtian Jing, Yuanjing en Zhenjing moeten altijd worden gelezen binnen de medische, alchemistische of filosofische context waarin zij worden gebruikt.
Het voeden van het geheel
De praktische waarde van Jing, Qi en Shen ligt uiteindelijk niet in het kunnen reproduceren van drie correcte definities.
Het model leert ons kijken naar het geheel.
Hebben we voldoende substantie en reserves? Kan die basis vrij bewegen en transformeren? Is onze geest helder genoeg om die beweging te reguleren en richting te geven?
Goed eten zonder voldoende rust blijft onvolledig. Rust zonder beweging kan stagnatie geven. Training zonder herstel kan de reserves verbruiken die we juist proberen op te bouwen. Meditatie zonder een stabiele lichamelijke basis kan leiden tot meer verspreiding in plaats van verzameling.
Yang Sheng betekent daarom niet dat we ons uitsluitend op Jing, uitsluitend op Qi of uitsluitend op Shen richten. We leren de drie samen te voeden.
De Su Wen zegt dat wie de onderliggende principes kent sterk blijft, terwijl wie ze niet kent vroegtijdig veroudert. Vervolgens maakt de tekst een onderscheid tussen hen die vooral verschillen zien en hen die de gemeenschappelijke oorsprong herkennen. Wie weet hoe hij zijn essentie en levenswijze moet verzorgen, beschikt over voldoende reserves; het lichaam blijft lichter en sterker en de zintuigen blijven helder.
Dat is misschien wel de kern van de drie schatten.
Niet drie afzonderlijke bezittingen die we moeten verzamelen, maar drie aspecten van één leven dat we leren beschermen, harmoniseren en uiteindelijk verfijnen.
Bronnen
CNYS-TCM. Neidan – Interne Alchemie. Eerder gepubliceerd CNYS-artikel.
Deadman, P. (2016). Live Well, Live Long. Journal of Chinese Medicine Ltd. ISBN 978-0-9559096-4-1.
Liu, L. (2019). Classical Chinese Medicine. Bewerkt door H. Fruehauf; vertaald door G. Weiss, H. Buchtel en S. Wilms. The Chinese University Press. ISBN 978-988-237-057-9.
Nanjing University of Traditional Chinese Medicine. (2003). Basic Theory of Traditional Chinese Medicine. Publishing House of Shanghai University of Traditional Chinese Medicine. ISBN 7-81010-682-1/R.647.
Unschuld, P. U. (2003). Huang Di Nei Jing Su Wen: Nature, Knowledge, Imagery in an Ancient Chinese Medical Text. University of California Press. ISBN 978-0-520-23322-5.
Unschuld, P. U., & Tessenow, H. (2011). Huang Di Nei Jing Su Wen: An Annotated Translation of Huang Di’s Inner Classic – Basic Questions. University of California Press. ISBN 978-0-520-26698-8.
Wang Mu. (2011). Foundations of Internal Alchemy: The Taoist Practice of Neidan. Vertaald en bewerkt door F. Pregadio. Golden Elixir Press. ISBN 978-0-9843082-5-5.